استان مازندران در شمال و شمال غرب کشور بين طول‌هاي جغرافيايي 21ـ50 تا 08ـ54 شرقي و عرض‌هاي 46ـ35 تا 58ـ36 شمالي بين استان‌هاي گلستان، سمنان، تهران، قزوين و گيلان قرار دارد و درياي خزر حد شمالي اين استان را تشکيل مي‌دهد.
   مساحت استان 23833 کيلومترمربع بوده و مرکز آن شهر ساري است.
  
   در استان مازندران آب و هوا از نوع معتدل جلگه‌اي و يا معتدل و سرد کوهستاني است كه به ‌نام آب و هواي معتدل خزري معروف است.
  
   اين استان داراي 16 شهرستان 46 مرکز شهري 43 بخش، 110 دهستان و 2330 آبادي داراي سکنه است.
  
  
   توان معدني استان مازندران:
  
   استان مازندران از جمله استان‌هاي پرجمعيت کشور است كه با لهجه مازندراني تکلم مي‌كنند. اقتصاد استان در گرو کشاورزي، باغداري، دامداري و صنايع است.
  
   معهذا معادن زغال‌سنگ، سرب و روي، فلورين و سنگ‌هاي ساختماني، واريزه کوهي در رونق استان نقش دارند.
  
   از نظر موقعيت ساختاري استان مازندران جايگاه ژئوديناميکي ويژه‌اي در زون برخوردي ورقه‌هاي اوراسيا (شمال استان) و گندوانا ( بخش جنوبي استان) دارد به همين لحاظ استان مازندران ويژگي محيط‌هاي حاشيه قاره را دارد كه گاه در اثر تصادم ورق‌ها بخش‌هايي از آن از نوع زمين‌هاي دگرگونه است.
  
   جايگاه زمين‌شناسي ـ ساختاري ويژه، تنوع زياد سنگ‌ها و رسوبات سبب شده تا توان بالقوه معدني استان مازندران درخور توجه باشد كه از آن جمله مي‌توان به ذخايري از جمله: تنگستن (کلاردشت و دره سه هزار) زغال‌سنگ (گليران، نشل، اندوار، کردآباد، اکراسر.....) نسوز، گچ، فلورين، باريت (کيجان، پلور) دولوميت، سنگ آهک، شيل‌هاي منبسط شونده، کوارتزيت، ماسه ريخته‌گري، خاك رس، شن و ماسه، پوكه معدني، سنگ لاشه، سنگ‌هاي تزئيني (چيني، گرانيت، مرمر يت و مرمر) فسفات (دلير و گدوك) اشاره کرد.
  
   مواد معدني کشف شده و درحال استخراج معادن استان عبارتند از: زغال‌سنگ، واريزه کوهي، سنگ آهک و لاشه، فلورين و باريت، پوكه معدني، گچ، سرب و روي، گرانيت و سنگ‌هاي ساختماني، سيليس و ساير مواد معدني در دست اکتشاف استان از جمله: مس، کائولينيت، طلا، تنگستن، فسفات و... است.
  
  
   گزارش بازرسي از معادن زغال‌سنگ استان مازندران:
  
   براساس مفاد قانون معادن و آيين‌نامه اجرايي آن، اعمال حاکميت دولت بر فعاليت‌هاي معدني مستلزم نظارت بر آنهاست.
  
   به اين لحاظ وزارت صنايع و معادن، دفتر نظارت و ايمني معادن را به منظور نظارت مستمر بر معادن تشکيل داد.
   برمبناي سند مديريتي برنامه بازرسي فعاليت‌هاي معدني کشور به‌صورت منظم و سازمان يافته آغاز شده و در اين راستا در سال 88 قراردادي بين وزارت صنايع و معادن و سازمان نظام مهندسي کشور براي انجام بازرسي از معادن زغال‌سنگ استان‌هاي کشور منعقد شد.
  
   بازرسي معادن زغال‌سنگ استان مازندران در زمستان سال 1388 بر روي 28 معدن فعال توسط کارشناسان داراي پروانه اشتغال در زمينه نظارت از طرف نظام مهندسي استان صورت پذيرفت.
   در زير به دور از هرگونه قضاوت و پيشداوري فقط به تفسير آماري گزارش بازرسان پرداخته شده است.
  
   بيشترين تعداد معادن زغال‌سنگ در غرب استان پراکنده است كه عمدتا حرارتي و با ظرفيت‌هاي پايين کار مي‌کنند و عموما معادن کک‌شو در سوادکوه مستقر بوده كه داراي معادن کک‌شو بوده و علاوه بر تعداد از نظر ذخيره و توليد نيز وضعيت بهتري نسبت به معادن حرارتي دارد كه عمده دليل آن اکتشافات سيستماتيک و بازار مصرف مطمئن ذوب‌آهن اصفهان است.
  
   قسمت اعظم معادن داراي مدت اعتبار پروانه بهره‌برداري بالاي 10 سال هستند كه اين براي بهره‌برداران حاشيه امنيت جهت سرمايه‌گذاري را فراهم مي‌کند ولي اين اتفاق نيفتاده است لذا پيشنهاد مي‌شود براي معادن داراي ذخيره پايين و اکتشافات سطحي و ظرفيت‌هاي توليد پايين پروانه بهره‌برداري بلندمدت صادر نشود.
  
   (تا تشويقي شود درجهت اکتشافات عميق‌تر و سرمايه‌‌گذاري بيشتر معادن) با وجود اينكه تمام معادن داراي پروانه بهره‌برداري هستند اما به‌دليل قرارگيري در مناطق جنگلي و عدم اجازه جهت ساخت و ساز ساختمان اداري مناسب در سر معدن به‌دليل مخالفت‌هاي منابع طبيعي لذا از نگهداري پروانه معدن در سر معدن بهره‌برداران خودداري مي‌كنند.
  
   لذا پيشنهاد مي‌‌شود با توافق منابع طبيعي نسبت به اخذ مجوز جهت ساخت و ساز مناسب در سر معدن جهت ساختمان‌هاي اداري و تاسيسات بهداشتي جهت کارکنان از طرف سازمان صنايع و معادن اقدام شود.
  
   معادن با ظرفيت‌هاي پايين اعتقادي به کار مهندسي نداشته لذا براساس طرح بهره‌برداري کار نمي‌کنند و فقط طرح بهره‌برداري جهت اخذ پروانه تهيه مي‌شود كه بيشتر حالت صوري داشته لذا هيچ‌گونه نقشه عمليات معدني و توپوگرافي تهيه نمي‌شود و در ظرفيت‌هاي توليدي پايين فقط وقتي به مشکلي نظير گم کردن لايه، گسل و غيره برخورد مي‌کنند به‌دنبال کار مهندسي رفته كه به‌دليل عدم ثبت اطلاعات تونل‌هاي حفر شده و سوابق قبلي کار بسيار دشوار با هزينه بالا است كه توصيه مي‌شود با توجه به اينكه محدوده‌هاي واگذاري همگي در حد معادن طبقه 2 (40 کيلومترمربع) است لذا با بالا بردن ظرفيت‌هاي توليد معدن اجبارا به تهيه نقشه و مستندات معدني سوق داده مي‌شوند.
  
   در غير اين‌صورت تمامي مشکلات موجود ادامه دار خواهد بود و با ظرفيت‌هاي پايين امکان هزينه كردن براي موارد بالاسري فوق فراهم نخواهد بود لذا بهره‌بردار از انجام آن سر باز خواهد زد. تمامي آمار‌ها و منحني‌هاي زير مويد و مبين همين موضوع هستند.
  
   بيشترين تعداد نيروي انساني مربوط به معادن کک‌شو و داراي ظرفيت‌هاي بالا است و معادن داراي نيروي انساني کم هم مربوط به معادن زغال حرارتي با ظرفيت و ذخيره پايين و تجهيز نشده است.
  
   چنانچه مشاهده مي‌شود تجهيزات فرسوده بيشترين معضل وضعيت فعلي معادن بوده و بيشترين پيشنهاد نياز به بازسازي و تامين تجهيزات جهت بهبود وضعيت فعلي معادن است.
  
   پس از آن استفاده از مسئول فني، زمين‌شناس و افراد با تجربه برقي و فني بيشترين پيشنهاد بوده است و تهيه انواع نقشه‌ها جهت هدايت ديگر پيشنهاد قابل توجه بازرسان است كه عمده معادن بخش خصوصي به‌دليل ظرفيت پايين تمايلي به هزينه كردن براي استفاده از مسئول فني، زمين‌شناس و افراد با تجربه وجود ندارد و بنابراين نقشه و مستندات معدني تهيه نمي‌شود.
  
   عدم توجه به آموزش تمام کارکنان و دوره‌هاي تخصصي و نبود اکتشافات سيستماتيک از ديگر پيشنهادات و مشکلات معادن زغال‌سنگ استان است كه برگزاري دوره‌هاي آموزشي کاربردي خصوصا در زمينه ايمني و کاربرد صحيح و کار با ماشين‌آلات به‌طور جدي در دستور کار قرار گيرد و از آن مهمتر بررسي اثربخشي اين دوره‌ها است.
  
   کمک به امر اکتشافات نه با پرداخت تسهيلات اندك كه توان اکتشاف اساسي و عميق را ندارد، بلكه انجام آن از طريق سازمان زمين‌شناسي و به‌صورت دولتي يا از طريق بخش‌هاي خصوصي داراي تخصص اکتشافي و تحويل اطلاعات آن به‌صورت مجاني در اختيار بهره‌برداران مي‌تواند معادن را به سرمايه‌گذاري بيشتر ترغيب كند.
  
  
  
   خسرو فعالیان / کارشناس ارشد نظام مهندسی استان مازندران
   وزارت صنايع و معادن
  
   پايگاه اطلاع رساني حوزه مشاوران جوان وزارت صنايع و معادن